Immunoterapia pazientearen immunitate-sistema bera minbizia tratatzeko erabiltzen duen tratamendu-mota da. Immunitate-sistemaren funtzionamendua alda dezaketen medikamentuak erabiltzen dira, minbizi-zelulak aurkitzen eta haiei eraso egiten laguntzeko.
Zer da immunitate-sistema?
Gorputzeko immunitate-sistemak gorputza infekzioetatik eta zenbait gaixotasunetatik babesten duten zelulak, ehunak eta organoak ditu.
Oso sistema konplexua da, eta aldeek elkarrekin lan egiten dute honako hauek identifikatzeko eta hiltzeko:
- Gorputza inbaditzen duten organismoak, hala nola bakterioak eta birusak.
- Gorputzean garatzen diren zelula anormalak, hala nola minbizi-zelulak.
Immunitate-sistemak organismo edo zelula anormalak identifikatzen ditu, osasuntsu eta normaletatik bereiziz. Gero, horiek hiltzen edo suntsitzen saiatzen da, erantzun immune deritzonaren bidez.
Immunitate-sistema eta minbizia
Nahiz eta immunitate-sistemak minbizi-zelula batzuk ezagutu eta hil ditzakeen, ezin du beti minbizi-garapena geldiarazi. Minbizia gara daiteke immunitate-sistema:
- Minbizi-zelulak aurkitzeko gai ez denean.
- Aurkitzen dituen minbizi-zelulak hiltzeko nahikoa indartsua ez denean.
- Minbizi-zelulek engainatzen dutenean, ez ezagutzeko.
Nola funtzionatzen du immunoterapiak?
Immunoterapiako hainbat medikamentu mota daude, eta hainbat funtzio bete ditzakete:
- Immunitate-sistemari minbizi-zelulak ezagutzen, aurkitzen eta erasotzen laguntzen diote. Horrela funtzionatzen dute antigorputz monoklonalek: tumore-zelularen mintzaren proteina bat antzematen dute, harekin bat egiten dute, eta âseinalatuâ egiten dute zelula linfoideek edo fagozitikoek (zelula anormalak âjatenâ espezializatuak) kendu dezaten. Antigorputz monoklonal horien aldaerak antigorputz monoklonal konjugatuak eta antigorputz monoklonal biespezifikoak dira.
- Immunitate-sistemaren oztopoak ezabatzen dituzte eta minbiziari aurre egiteko gaitasuna areagotzen dute. Horrela funtzionatzen dute âkontrol-puntuenâ inhibitzaileek edo âcheck pointâ inhibitzaileek. Tumore-zelulak immunitate-sistematik âezkutatzekoâ gai dira, eta medikamentu horiek berriz ere ikusgarri egiten dituzte, ezabatzeko.
- Pazientearen immunitate-zeluletako (T-cells) batzuk hartzen dituzte eta berriro hezten dituzte, minbiziari eraso egiteko. Horixe da CAR-T cells deiturikoen ekintza-mekanismoa. Tumore-zelulak identifikatzeko eta suntsitzeko âentrenatutakoâ T linfozitoak dira.
Mieloma tratatzeko, une honetan antigorputz monoklonalen hiru eredu ikertzen ari dira âsinpleak, konjugatuak eta biespezifikoakâ, baita CAR-T bidezko terapia zelularra ere. Jardute klinikoan ezartzeko hainbat fasetan daude, eta guztiak ez daude eskuragarri gaur egun.
- Antigorputz monoklonal sinpleak
- Antigorputz monoklonal konjugatuak
- Antigorputz monoklonal biespezifikoak
- CAR-T zelulak
Jomuga bat identifikatzen dute (adibidez, CD38 markagailua, mieloma anizkoitzeko tumore-zeluletan ohikoa dena) eta horri lotzen dira, immunitate-sistemako zelulek arrotz gisa identifikatzeko eta suntsitzeko.
Normalean, beste medikamentu batzuekin konbinatuta erabiltzen dira, hala nola zitostatikoak eta kortikoideak, medikuak agindutako eskemaren arabera.
Hartzeko modua/bidea
Bide parenteraletik ematen da (hau da, injekzio bidez). Medikamentu batzuk larruazalpean ematen dira, eta beste batzuk zain barneko prestaketa gisa ematen dira. Beti ospitalean ematen dira, erizainek gainbegiratuta.
Posologia medikamentu bakoitzaren araberakoa izango da. Kontsultan emango dizkizute xehetasunak.
Toxikotasun ohikoena
Lehen dosiaren eta, batzuetan, bigarren dosiaren infusioak infusio-erreakzioa eragin dezakete. Gorputzak antigorputz monoklonal horren aurrean erreakzionatzen du, sukarra, tentsio arterialaren alterazioak eta alergia eraginez. Ohiko erreakzioak direnez, aldez aurretik medikazioak ematen dira horiek prebenitzeko, eta infusio motel eta kontrolatua egiten da, toxikotasuna antzemateko, halakorik agertuz gero.
Hirugarren dositik aurrera, normalean ez dira ondorio horiek agertzen.
Epe ertain edo luzera, infekzio-arriskua areagotu daiteke, eta odoleko alterazio batzuk ager daitezke, hala nola tronbopenia eta neutropenia. Normalean ez dute ondorio klinikorik eragiten, eta kontsultan baloratuko dituzte horiek itzultzeko hartu beharreko neurriak.
Antigorputz monoklonal sinpleek bezala, jomuga bat identifikatzen dute (adib., BCMA) eta horri lotzen zaizkio. Hala ere, kasu honetan, antigorputz monoklonalak kimioterapiako molekula bat darama, zelulan jomugaren bidez sartzen dena, eta tumore-zelularen barruan egonda, hura hiltzea eragiteko gai da.
Hartzeko modua/bidea
Bide parenteraletik ematen da, normalean zain barneko prestaketa gisa. Beti ospitalean ematen dira, erizainek gainbegiratuta.
Toxikotasun ohikoena
Infusio-toxikotasunaz gain, antigorputz monoklonal sinpleen kasuan bezala, antigorputz monoklonalarekin konbinatzen den kimioterapiako molekularen toxikotasun espezifikoa dute.
Medikuak azalduko dizu zer toxikotasun espero dezakezun.
Bi antigorputz monoklonal konbinatzen dira antigorputz monoklonal bakarrean, alde batetik tumore-zelularen jomuga bat (adibidez, BCMA, GPRC5D…) antzemateko eta, bestetik, CD3, T linfozitoen proteina bat (infekzioen eta tumoreen aurrean erantzun immunea eragiten duten immunitate-sistemako zelulak dira T linfozitoak), antzemateko.
CD3 eta tumore-jomugara aldi berean lotuz, zelula immunea tumore-zelulara fisikoki hurbiltzen da, tumorearen aurka errazago borrokatzeko.
Hartzeko modua/bidea
Bide parenteraletik ematen da (injekzio baten bidez), normalean zain barneko prestaketa gisa. Beti ospitalean ematen dira, erizainek gainbegiratuta.
Toxikotasun ohikoena
Tratamendu hori zelulak hiltzeko oso bortitza izan daiteke, eta medikamentu mota horren ohiko ondorio bat agertzen da: zitokinak askatzeko sindromea (CRS ingelesez). Immunitate-sistema estimulatzean eta induzitutako heriotza zelularra eragitean hanturazko substantziak sortzen dira, organismo osoan eragina izan dezaketenak eta sukarra, tentsio baxua, gernua gutxitzea, zirkulazio-arazoak eta aire-faltaren sentsazioa eragin, besteak beste. Ondorio hori bigarren edo hirugarren dosia eman ondoren agertu ohi da, eta baliteke ospitaleratzea, konstanteen kontrol zorrotza eta tratamendu intentsiboa behar izatea.
Tratamendu mota horretan, ez dira hain ohikoak nahasmendu neurologikoak (nahasketa, trakestasuna edo dardarak).
Horrelako alteraziorik nabaritzen baduzu, joan lehenbailehen ospitalera.
Epe ertain-luzean, infekzio-arriskua areagotu egiten da; beraz, sukarra izanez gero, beti kontsultatu.
Terapia zelularreko prozesu konplexua da, eta pertsonaren zelulak berak medikamentu bihurtzen dira. Kasu honetan, pazientearen T linfozitoak ateratzen dira. T linfozitoak zelula immune nagusiak dira, eta, transfekzio-prozesu konplexu baten bidez (transferentzia genikoa), manipulatu egiten dira, beren genoman aukeratutako tumore-jomugaren errezeptore espezifikoak barne hartzeko. Prozesua amaituta, pazienteari berriz sartzen zaizkio. Behin organismoaren barruan, hedatzeko eta tumore-zelulak aurkitzeko gai dira, haiei eraso egiteko eta hiltzeko.
Infusio horren aurretik, gorputzean geratu diren linfozitoei âlo eraginâ beharko zaie, bi linfozito moten artean borrokarik ez egoteko eta tumorea ezabatzeko funtzioa ez eragozteko. Linfodeplezioa deritzo horri, eta pazientearen linfozitoak murrizten dituen kimioterapia bat ematean datza.
Hartzeko modua/bidea
Linfodeplezio-tratamendua zain barnetik eman ohi da (ahotik ere har daiteke, baina pilula askorekin) eta prozedura egiten den ospitalean (ospitaleratuta edo eguneko ospitalean).
CARTaren infusioa ere zain barnekoa da, eta kontrolatzeko eta monitorizatzeko neurriak hartu beharko dira, hala nola zelula-transplantearen prozedurak. Kasu horretan, gutxienez 10-14 egunez egon beharko zara ospitalean, infusioa eta ondorengo toxikotasuna kontrolatzeko.
Toxikotasuna
Terapia zelular horren toxikotasun espezifikoa CRS (zitokinak askatzeko sindromea) da. Kasu gehienetan agertzen da, eta normalean larritasun txikikoa izaten da behar bezala tratatuz gero.
Toxikotasun neurologikoa ere antigorputz monoklonal biespezifikoak erabiltzean baino ohikoagoa da. Zure egoera neurologikoa egunero baloratuko da, prozeduraren fase akutua igaro arte.
Epe luzera, immunoeskasia oso nabarmena izan daiteke, eta, beraz, prebentzio- eta txertaketa-tratamendu zorrotzak jaso beharko dituzu. Zitopeniak ere agertuko dira, eta baliteke horiek hobetzeko transfusioak eta medikamentuak behar izatea.
Immunoterapian, erabilitako medikamentuek tumore-zelulen aurka borrokatzen laguntzen diote pazientearen immunitate-sistemari, edo immunitate-sistema bera erabiltzen dute horretarako.